مٰؤسسه آموزش عالی فردوس اکتشاف و پردازش هوشمند دانش 2783-3607 6 20 2026 05 22 Explanation the Psychological Dimensions of Employees’ Trust in Collaborating with Artificial Intelligence: A Document-Based Grounded Theory Study تبیین ابعاد روان‌شناختی اعتماد کارکنان به هوش مصنوعی در محیط کار و پیامدهای آن بر عملکرد شغلی: یک مطالعه نظریه داده‌بنیاد مبتنی بر اسناد 253246 10.30508/kdip.2026.592053.1188 FA هادی کجباف نژاد گروه روانشناسی ،موسسه آموزش عالی زند شیراز، شیراز ،ایران 0009-0007-8068-9854 Journal Article 2026 07 15 The rapid expansion of artificial intelligence (AI) in work environments has transformed patterns of interaction between humans and technology. The successful implementation of intelligent systems in organizations depends not only on the technical capabilities of AI but also on the extent to which employees trust AI. Employee trust in AI is a complex and multidimensional phenomenon encompassing cognitive, affective, behavioral, and ethical dimensions. The present study aimed to explain the psychological dimensions of employees’ trust in AI, identify the factors influencing its development, examine strategies for fostering trust, and explore its consequences for job performance. This qualitative study employed a document-based grounded theory approach. Scientific sources published in the fields of trust in AI and human–AI interaction between 2020 and 2025 were examined. In the initial stage, 18 articles were identified. Of these, 13 articles were published between 2020 and 2025, while 5 articles published prior to 2020 were also reviewed. The findings indicated that employees’ trust in AI comprises four main dimensions: cognitive trust, affective trust, behavioral trust, and ethical trust. Factors such as AI literacy, technological self-efficacy, experience with technology, system accuracy and reliability, organizational support, and a culture of innovation were identified as influential factors in the development of trust. Strategies for fostering trust included employee training, involving employees in the implementation process of AI, preserving human agency, establishing psychological safety, and developing ethical frameworks. The consequences of trust included improved job performance, increased productivity, enhanced decision-making quality, reduced resistance to technology, and strengthened organizational innovation. Overall, employees’ trust in AI is not merely a technological construct but rather a psychological–organizational process shaped by the interaction of individual, organizational, and technological factors. گسترش سریع هوش مصنوعی در محیط‌های کاری، الگوهای تعامل انسان و فناوری را دگرگون کرده است. موفقیت استقرار سامانه‌های هوشمند در سازمان‌ها تنها به قابلیت‌های فنی این فناوری وابسته نیست، بلکه به میزان اعتماد کارکنان به هوش مصنوعی نیز بستگی دارد. اعتماد کارکنان به هوش مصنوعی پدیده‌ای پیچیده و چندبعدی است که ابعاد شناختی، هیجانی، رفتاری و اخلاقی را دربرمی‌گیرد. پژوهش حاضر با هدف تبیین ابعاد روان‌شناختی اعتماد کارکنان به هوش مصنوعی، شناسایی عوامل مؤثر بر شکل‌گیری آن، راهبردهای توسعه اعتماد و پیامدهای آن بر عملکرد شغلی انجام شد. این پژوهش با رویکرد کیفی و با استفاده از روش نظریه داده‌بنیاد مبتنی بر اسناد انجام شد. منابع علمی منتشرشده در حوزه اعتماد به هوش مصنوعی، تعامل انسان–هوش مصنوعی، در بازه زمانی 2020 تا 2025 بررسی شد. در مرحله اولیه، 18 مقاله شناسایی گردید. از میان این منابع، 13 مقاله در بازه زمانی 2020 تا 2025 و 5 مقاله پیش از سال 2020 منتشر شده بودند مورد بررسی قرار گرفتند. نتایج تحلیل نشان داد که اعتماد کارکنان به هوش مصنوعی دارای چهار بعد اصلی شامل اعتماد شناختی، اعتماد عاطفی، اعتماد رفتاری و اعتماد اخلاقی است. همچنین عواملی مانند سواد هوش مصنوعی، خودکارآمدی فناورانه، تجربه استفاده از فناوری، دقت و قابلیت اتکای سیستم، حمایت سازمانی و فرهنگ نوآوری به‌عنوان عوامل مؤثر بر شکل‌گیری اعتماد شناسایی شدند. راهبردهای توسعه اعتماد شامل آموزش کارکنان، مشارکت دادن آنان در فرایند استقرار هوش مصنوعی، حفظ عاملیت انسانی، ایجاد امنیت روان‌شناختی و تدوین چارچوب‌های اخلاقی بود. پیامدهای اعتماد نیز شامل بهبود عملکرد شغلی، افزایش بهره‌وری، ارتقای کیفیت تصمیم‌گیری، کاهش مقاومت در برابر فناوری و تقویت نوآوری سازمانی گزارش شد. اعتماد کارکنان به هوش مصنوعی یک سازه صرفاً فناورانه نیست، بلکه فرایندی روان‌شناختی–سازمانی است که از تعامل ویژگی‌های فردی، سازمانی و فناورانه شکل می‌گیرد.